İSLAM PSİKOLOJİSİ YAZILARI PROF. DR. HAYATİ HÖKELEKLİ Dem Yayınları / 320 syf Hocamızın bu kitabı birbirinden değerli makalelerden oluşuyor. Her eğitimcinin bilhassa din eğitimcisinin okuması gereken bir kitap. Kitapta yer alan makalelerin konu başlıkları şöyle: -İslam geleneğinde psikoloji kültürü -Kuranda Nefs kavramı bağlamında insan psikolojisi ile ilgili bazı özellikler -Kuranı Kerim’de dua psikolojisi -Gayba imanın psikososyal sonuçları -İmam azam Ebu Hanifenin kişilik yapısı -Din psikolojisi açısından şeyh mürid ilişkileri -İnanç ve mezhep farklılıklarının psikolojik ve kültürel temelleri -Müslüman ve öteki: farklı dini grupların birbirini algılama biçimi -Din hizmetlerinde yöntem ile ilgili sorunlar ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ ✔️Nefsteki kötü eğilimlerin etkinlik kazanması için özel bir çabaya gerek yoktur, başıboş bırakılan bir kimse kolayca kötü davranışlara yönelir. ✔️Akıl gerçeği kavrayan bir göz, din de o gözün görmesini sağlayan ışıktır. ✔️Sağlıklı bir nefs yapılanması insanın yalnızca kendi güçlerine dayanarak gerçekleştirilemez çünkü insan tabiatı tutarsız ve güvenilemezdir. Bu yüzden bütün hümanist projelerin başarısızlığa uğraması kaçınılmazdır. İnsandaki olumlu yetenekleri geliştirip dengeli bir kişilik ve sağlam bir karakter yapılanmasının gerçekleştirilmesi Allah’la işbirliğine bağlıdır. ........Bu bakımdan Allah’ı unutma kendi nefsini unutma (Haşr 19) ile aynı değerde tehlikeli gelişmelerin nedeni olarak görülmelidir. ✔️Dua bir diyalogtur; iki taraf arasında gerçekleşen bir iletişim ve haberleşmedir. Hemen cevap alamasa bile insan ile Allah arasında burkulmuş ya da coşmuş bir gönülü yatıştıracak bir konuşmadır. .....Yüce Allah’a doğru ruhun uçuşudur, kalbin derin hüznünün dışa vurulmasıdır, keyifli bir şükran ve çok mutlu bir övgüdür. ....... ✔️Hiçbir kimse karşılığını almadığı bir dua etmemiştir. ✔️Dua anında insanın kendi içine yönelmesinden kaynaklanan uyku ve uyanıklıktan farklı, beyindeki alfa ve beta dalga boylarının yayıldığı farklı bir bilinç durumu oluşmaktadır. ✔️İman, güven ve minnettarlık temeline dayandığı gibi inkar da güvensizlik, minnetsizlik ve nankörlük temeline dayanır. ✔️Batıdaki çoğu psikoloji ekolu bilinci, yakın zamana kadar zaman ve mekanla sınırlı dünyevi bir olgu olarak kabul ediyor gayba iman türü olayları da aslı olmayan, vakıaya uygun düşmeyen bir idrak yanılsaması olarak değerlendiriyordu. Ancak Transpersonel psikoloji olarak adlandırılan son 30 yıl içerisindeki bazı önemli çalışmalar bu görüşü önemli ölçüde sarsıntıya uğrattı. Bu akımın kendi araştırmalarına dayalı olarak vardığı sonuca göre insan tabiatı ve gelişimi insan oğlunun normal olarak gelişmiş egosunun sınırlarını aşan imkanlara sahiptir. Denebilir ki bilinç, zaman ve mekan sınırlarının ötesinde sonsuz bir mahiyete sahiptir. ✔️Kişi manevi gerçekler ve değerlere yaklaştığı ve onlarla bağ kurduğu ölçüde kendi fıtratına da yaklaşmış ve onun imkanlarını fiilileştirmiş olmaktadır. İnsanoğlu farkına varsın ya da varmasın sürekli olarak bu imanı elde etmeye sürüklenmektedir. Hayatın akışı içerisinde yaşanan “kalp huzursuzluğu” bu sonsuz aşkınlığın çekim alanında yer alan fakat bir türlü tam olarak ona ulaşamayan insanın ödediği psikolojik bir bedeldir. ✔️Allah inancı ve kavramı narsizme vurulmuş en büyük darbedir. ✔️(Bilimsel zihniyet): Bilim adamının başta gelen tutkusu nesnel bilgidir onu motive eden temel arzu da bir sorunu çözmek bir meseleyi açığa kavuşturmak bir teoriyi formüle etmektir. Akla dayalı tamamen zihinsel bir dünya kurmak için kendisini tüketir. Bilişsel sürecini saflığı ile ilgili bir hissiyata sahiptir. Dünyası bir genel soyut varlıklar ağı ve karşılıklı bağıntılar sistemidir. Bunun vasıtasıyla da içinde bulunduğu anı yaşar. Gözleri sürekli olarak uzak geçmişe dikili, kimi zaman dünya tarihinin bütün dönemlerini kavrayarak ebedi sonsuz bir dünyada yaşar. Bu derin düşünceler içerisinde de geçmiş ve geleceği zihninin hakim olabileceği düzenli bir bütün içinde birbirine bağlar. .... İçedönüklük pekçok yaratıcı dehanın belirgin bir özelliği olarak bilinir. ✔️İmam Azam devamlı metodik şüpheci bir yaklaşım içinde olmuştur. Bu anlayışından dolayı da bir konuda ağırlıklı olarak kendi akli görüşüne göre fetva verdiğinde: “bu Numan bin Sabit’in görüşüdür, gücümüzün yettiğinin en iyisidir, kim bundan daha iyisini getirirse o doğruya daha yakındır.” şeklinde bir düşünceyle hareket eder. ✔️Hangi alanda olursa olsun zihninde modeller kurabilen, metaforlar kullanabilen kimseler yaratıcı davranışlar gösterebilirler. ✔️İmam Azam kelami spekülasyonların dini olgunlaşmayı ilerletici olmaktan çok engelleyici olduğunu fark etmişti. Onun ibadete düşkünlüğü ve ahlaki değerlere bağlılığı kelami meselelere duyduğu ilgiyi belli bir noktadan sonra ortadan kaldırmıştı. ✔️Ebu Hanife kendi görüşlerini benimsemesi ya da kendisini taklit etmesi için öğrencilerini hiçbir zaman zorlamamış kendisini onların üzerinde yanılmaz bir otorite gibi sunmamıştır. Bir şefkatli baba oğul ilişkisi içerisinde öğrencilerine değer vermiş iyilikler de bulunmuş onların ferdi gelişimlerini desteklemiştir. Böyle bir ilişki ortamında onun öğrencileri hem hocalarından en geniş ölçüde yararlanmışlar hem de kendi şahsi görüşlerini serbest bir şekilde geliştirme imkanı bulmuşlardır. .... Öğrencilerine hazır cevaplar değil metot öğretiyor ve kendi doğrularına bizzat kendilerinin ulaşmasını arzu ediyordu. Bu yüzden kişisel aklı devreden çıkaran bir bilme ve buna dayalı davranış tarzının kesin olarak yanlış olduğunu düşünüyordu. Onun: “delilimi bilmeyenlerin benim sözüme dayanarak fetva vermeleri haramdır.” sözü bu tavrını çok açık olarak yansıtmaktadır. ✔️Bilimsel araştırma ve tartışma kişisel komplekslerin yarışması ya da tatminine alet edildiği zaman bütün değerini ve saygınlığını yitirmesi yanında nesnel gerçeklerin açığa çıkmasına da asla yardımcı olmaz bu yüzden ona göre (Ebu Hanife) etik ve ahlaktan yoksun bir bilimsel faaliyetin men edilmesi gerekir. ✔️”Cahillerden benim hakkımda bilmeyerek bir şey söyleyenlerin hepsini bağışladım. İlim erbabından her kim hakkımda söylerse işte onun başı dara gelsin zira ulemanın gıybeti arkalarından bir iz bırakır.” Ebu Hanife ✔️İletişim becerisi aslında insanı anlama sanatıdır.